‘मुख्यमंत्री माझी Ladki Bahin Yojana E-KYC‘ प्रक्रिया सुरू झाल्यामुळे अनेक लाभार्थी महिलांच्या मनात संभ्रम निर्माण झाला आहे. “e-KYC नंतर नक्की कोणाचे पैसे बंद होणार आहेत?” हा मुख्य प्रश्न आहे.
अनेक कुटुंबांमध्ये सासू-सून किंवा दोन जावा-जावा (sisters-in-law) योजनेचा लाभ घेत आहेत. अंगणवाडी सेविकांनी किंवा इतरांनी ‘दोघीही लाभ घेऊ शकता’ असे सांगितल्यामुळे अनेकींनी दोघींचीही e-KYC पूर्ण केली आहे. आता यापुढे पैसे मिळणार का, की दोघींचेही पैसे थांबणार, या चिंतेने महिलांना ग्रासले आहे.
या सर्व प्रश्नांची स्पष्ट उत्तरे आणि लाडकी बहीण योजनेचे नेमके नियम काय आहेत, ते समजून घेऊया.
‘एक कुटुंब’ म्हणजे काय? रेशन कार्डचा नियम समजून घ्या
लाडकी बहीण योजनेतील सर्वात महत्त्वाचा निकष ‘एक कुटुंब’ हा आहे. अनेकांना वाटते की, एकत्र घरात राहणे म्हणजे ‘एक कुटुंब’. मात्र, शासनाच्या नियमाप्रमाणे, ‘एक कुटुंब’ हे ‘एक रेशनिंग कार्ड’ यावर आधारित आहे.
तुम्ही एका घरात राहत असाल किंवा विभक्त राहत असाल, याला महत्त्व नाही.जर तुमचे रेशनिंग कार्ड एकत्रित (Joint) असेल, तर तुम्हाला ‘एक कुटुंब’ मानले जाईल आणि खालील नियम लागू होतील.
जर तुमचे रेशनिंग कार्ड विभक्त (Separate) असेल, तर तुम्ही कायदेशीररित्या ‘दोन वेगळी कुटुंबे’ मानली जाल. अशा स्थितीत, दोन्ही कुटुंबांना (जर ते इतर अटी पूर्ण करत असतील) स्वतंत्रपणे लाभ घेता येतो.
एका रेशन कार्डवर कोण पात्र आहे?
- शासकीय जीआर (GR) नुसार, एका कुटुंबामधून (एका रेशन कार्डवरून) दोन महिला या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात. परंतु, त्यासाठी एक स्पष्ट अट आहे:
- एक महिला ‘विवाहित’ (Married) असावी.
- एक महिला ‘अविवाहित’ (Unmarried) असावी (जिचे वय २१ वर्षांवरील आहे).
- उदाहरणार्थ: एका कुटुंबात एक महिला (विवाहित) आणि तिची मुलगी (जी २१ वर्षांवरील पण अविवाहित आहे) राहत असतील, तर त्या दोघीही या योजनेसाठी पात्र आहेत.
सासू-सून आणि जावा-जावा एकत्र पात्र आहेत का?
हे पण वाचा : लाडकी बहीण योजना: एका चुकीच्या बातमीमुळे हजारो महिलांची e-KYC चुकली! ‘Edit’ पर्याय नाही?|Ladki Bahin Yojana E-KYC.
या प्रश्नाचे स्पष्ट उत्तर आहे – नाही.सासू आणि सून या दोन्ही ‘विवाहित’ प्रवर्गात मोडतात.त्याचप्रमाणे, दोन जावा-जावा (भावांच्या पत्नी) यासुद्धा ‘विवाहित’ प्रवर्गातच येतात.शासनाच्या नियमाप्रमाणे एका रेशन कार्डवर फक्त ‘एकच’ विवाहित महिला लाभ घेऊ शकते. त्यामुळे, एकाच रेशन कार्डवर सासू-सून किंवा जावा-जावा या दोघींना एकत्र लाभ घेता येणार नाही.
सर्वात मोठा धोका: दोघींनी ‘Ladki Bahin Yojana E-KYC’ केल्यास काय होईल?
हाच या प्रक्रियेतील सर्वात मोठा धोका आहे. अनेक महिलांनी घाई-गडबडीत किंवा माहितीच्या अभावामुळे (उदा. सासू आणि सून दोघींनीही) ‘लाडकी बहीण योजना e-KYC’ प्रक्रिया पूर्ण केली आहे.
जर एकाच रेशन कार्डवरील दोन विवाहित महिलांनी (उदा. सासू-सून) e-KYC प्रक्रिया पूर्ण केली, तर त्या दोघींनाही अपात्र ठरवले जाण्याची दाट शक्यता आहे.नियमात बसत नसतानाही लाभ घेण्याचा प्रयत्न केला, असे मानून सरकार दोघींचेही पैसे कायमचे बंद करू शकते.
पैसे वाचवण्यासाठी ‘हा’ एकच उपाय आहे
जर तुमच्या कुटुंबात (एका रेशन कार्डवर) दोन विवाहित महिला लाभार्थी असतील, तर तुम्ही खालीलप्रमाणे निर्णय घेणे अत्यंत आवश्यक आहे:आपसात ठरवा: कुटुंबाने मिळून ठरवावे की, यापुढे योजनेचा लाभ नक्की कोणाला (सासूला की सुनेला) चालू ठेवायचा आहे.फक्त एकीनेच e-KYC करा: ज्या महिलेचा लाभ चालू ठेवायचा आहे, फक्त त्याच महिलेने ‘लाडकी बहीण योजना e-KYC’ प्रक्रिया पूर्ण करावी.
दुसरीने e-KYC करू नका: ज्या महिलेचा लाभ बंद करायचा आहे, तिने e-KYC प्रक्रिया करू नये. यामुळे, तिचे पैसे आपोआप बंद होतील, परंतु जिने e-KYC केली आहे तिचे पैसे सुरक्षितपणे चालू राहतील.हा निर्णय न घेतल्यास आणि दोघींनीही e-KYC केल्यास, दोघींनाही योजनेतून बाहेर पडण्याचा धोका पत्करावा लागेल.
लाडकी बहीण योजना e-KYC: थोडक्यात, काय लक्षात ठेवाल?
‘लाडकी बहीण योजना e-KYC’ करण्यापूर्वी, तुमचे रेशन कार्ड तपासा. जर रेशन कार्ड विभक्त असेल, तर सासू-सून किंवा जावा-जावांना चिंता करण्याचे कारण नाही, त्या स्वतंत्र लाभार्थी मानल्या जातील. परंतु, जर रेशन कार्ड एकच असेल, तर कुटुंबातील फक्त एकाच विवाहित महिलेने e-KYC पूर्ण करावी, अन्यथा दोघींचेही पैसे बंद होण्याचा धोका आहे.
अस्वीकरण (Disclaimer)
या लेखातील माहिती उपलब्ध शासकीय निर्णय (GR) आणि सार्वजनिकरित्या उपलब्ध असलेल्या माहितीच्या आधारे देण्यात आली आहे. ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजने’चे नियम, अटी व पात्रता निकष यामध्ये शासनाकडून वेळोवेळी बदल केले जाऊ शकतात. वाचकांनी कोणताही आर्थिक किंवा कायदेशीर निर्णय घेण्यापूर्वी, योजनेच्या अधिकृत पोर्टलला (ladakibahin.maharashtra.gov.in) भेट द्यावी किंवा संबंधित शासकीय कार्यालयाकडून माहितीची अधिकृत पुष्टी करून घ्यावी.
